ROP – ręczne ostrzegacze pożarowe w systemie SSP

Ręczny ostrzegacz pożarowy, czyli ROP, jest elementem systemu sygnalizacji pożaru SSP. Umożliwia osobie, która zauważyła pożar, ręczne wywołanie alarmu pożarowego.

ROP nie jest samodzielną czujką i nie wykrywa pożaru automatycznie. Działa dopiero po użyciu przez człowieka i przekazuje sygnał do centrali sygnalizacji pożarowej.

Najważniejsze pojęcia: ROP, SSP, PN-EN 54-11, drogi ewakuacyjne, odbiór PSP, ręczne uruchomienie alarmu.

Jak działa ręczny ostrzegacz pożarowy w SSP?

Po aktywacji ROP centrala SSP przechodzi w stan alarmu pożarowego albo realizuje logikę przewidzianą w projekcie i scenariuszu pożarowym.

Uruchomienie ROP może skutkować między innymi włączeniem sygnalizatorów akustycznych, komunikatów DSO, transmisji alarmu do stacji monitorowania, zwolnieniem kontroli dostępu, zamknięciem drzwi przeciwpożarowych, sterowaniem windami albo przekazaniem sygnału do innych urządzeń przeciwpożarowych.

ROP konwencjonalny i adresowalny – czym się różnią?

ROP konwencjonalny

ROP konwencjonalny pracuje zwykle w linii dozorowej przypisanej do określonej strefy lub obszaru. Po jego uruchomieniu centrala wskazuje strefę alarmu, ale nie zawsze konkretny punkt z dokładnością do pojedynczego urządzenia.

ROP adresowalny

ROP adresowalny ma własny adres w pętli dozorowej. Centrala może wskazać konkretny element, jego opis, lokalizację i numer strefy. Ma to duże znaczenie w większych obiektach, w których szybka lokalizacja alarmu wpływa na skuteczność reakcji.

Rodzaj A i rodzaj B według PN-EN 54-11

Norma PN-EN 54-11 rozróżnia ręczne ostrzegacze pożarowe między innymi ze względu na sposób uruchomienia.

ROP rodzaju A jest uruchamiany bezpośrednio. Przejście do stanu alarmowania następuje po zbiciu albo przemieszczeniu elementu czołowego.

ROP rodzaju B wymaga dodatkowej czynności, zwykle naciśnięcia przycisku po uzyskaniu dostępu do pola obsługi.

To rozróżnienie ma znaczenie przy doborze urządzenia, dokumentacji powykonawczej, testach oraz odbiorze instalacji SSP.

Gdzie montować przyciski ROP?

ROP należy lokalizować tam, gdzie osoba zauważająca pożar może szybko i intuicyjnie wywołać alarm. Typowe miejsca montażu to drogi ewakuacyjne, wyjścia na zewnątrz, wejścia na klatki schodowe, okolice wyjść ewakuacyjnych oraz punkty wynikające z podziału budynku na strefy i kondygnacje.

Dojście do ROP

W praktyce projektowej przyjmuje się, że dojście do najbliższego ROP nie powinno przekraczać 30 m. Zawsze trzeba jednak sprawdzić rzeczywisty układ komunikacji oraz możliwość dojścia w warunkach ewakuacji.

Wysokość montażu ROP

Ręczne ostrzegacze pożarowe montuje się zwykle na wysokości od 1,2 m do 1,6 m od poziomu podłogi, tak aby były widoczne i dostępne dla użytkowników obiektu.

Jak oznaczać ręczny ostrzegacz pożarowy?

ROP powinien być łatwo rozpoznawalny. Urządzenie ma charakterystyczną czerwoną obudowę i pole obsługi z oznaczeniem pożarowym.

Lokalizację ręcznego ostrzegacza pożarowego oznacza się znakiem ochrony przeciwpożarowej zgodnym z PN-EN ISO 7010. Znak powinien być widoczny z kierunku dojścia i jednoznaczny dla użytkownika, który nie ma wiedzy technicznej.

ROP a RPO – najczęstsze źródło pomyłek

ROP i RPO to różne urządzenia. ROP jest elementem SSP i służy do ręcznego wywołania alarmu pożarowego w centrali sygnalizacji pożarowej.

RPO, czyli ręczny przycisk oddymiania, służy do ręcznego uruchomienia funkcji oddymiania w centrali oddymiania.

RPO nie zastępuje ROP, a ROP nie zastępuje RPO. Oba urządzenia powinny być jednoznacznie opisane w projekcie, na rzutach, w scenariuszu pożarowym i na obiekcie.

Czy ROP może uruchamiać oddymianie?

ROP może uczestniczyć w sterowaniu oddymianiem, ale nie bezpośrednio i nie zawsze. ROP uruchamia alarm w SSP. Dopiero centrala SSP, zgodnie ze scenariuszem pożarowym i projektem sterowań, może przekazać sygnał do centrali oddymiania albo innego urządzenia przeciwpożarowego.

W dokumentacji trzeba jednoznacznie opisać, które ROP-y wywołują sterowanie, w jakiej strefie, z jakim priorytetem i jakie urządzenia mają zostać uruchomione.

Jakie dokumenty powinien mieć ROP?

Ręczny ostrzegacz pożarowy stosowany w SSP powinien być zgodny z PN-EN 54-11 oraz posiadać wymagane dokumenty dopuszczające do stosowania w ochronie przeciwpożarowej.

W praktyce należy sprawdzić:

deklarację właściwości użytkowych,
certyfikat,
świadectwo dopuszczenia CNBOP-PIB,
instrukcję montażu i obsługi,
zgodność urządzenia z centralą SSP,
zgodność zastosowanego modelu z dokumentacją projektową.

ROP wewnętrzny, zewnętrzny i do trudnych warunków

Nie każdy ROP nadaje się do każdego miejsca montażu. Urządzenia wewnętrzne stosuje się w typowych warunkach budynkowych.

Do montażu na zewnątrz, w miejscach narażonych na wilgoć, zmiany temperatury, pył albo uszkodzenia mechaniczne, należy dobrać wykonanie przewidziane do takiego środowiska.

Osłony przycisków ROP – kiedy mają sens?

W obiektach publicznych, szkołach, galeriach, halach sportowych i miejscach narażonych na przypadkowe użycie można rozważyć osłony przycisków alarmowych.

Ich zadaniem jest ograniczenie przypadkowego uruchomienia albo uszkodzenia urządzenia. Osłona nie może jednak utrudniać użycia ROP w sytuacji pożaru ani zmieniać jego funkcji.

Co sprawdzić przed odbiorem PSP?

czy każdy ROP jest widoczny, dostępny i zamontowany na właściwej wysokości,
czy dojście do najbliższego ROP odpowiada założeniom projektowym,
czy urządzenia są prawidłowo oznakowane,
czy ROP nie jest mylony z RPO, PWP ani kontrolą dostępu,
czy centrala SSP wskazuje prawidłową lokalizację, adres, strefę i opis elementu,
czy uruchomienie ROP powoduje reakcje przewidziane w scenariuszu pożarowym,
czy zastosowane urządzenia są zgodne z dokumentacją projektową i dokumentami dopuszczeniowymi.

Najczęstsze błędy przy ROP

mylenie ROP z RPO,
niejednoznaczne oznaczenia na rzutach i schematach,
montaż ROP w miejscu niewidocznym albo niedostępnym po aranżacji wnętrza,
brak zgodności modelu urządzenia z dokumentacją projektową,
brak wymaganych dokumentów dopuszczeniowych,
nieaktualne opisy w centrali SSP,
kopiowanie rozmieszczenia ROP z poprzedniego projektu bez analizy konkretnego obiektu.

ROP w modernizowanych obiektach

W istniejących budynkach problemem bywa integracja z istniejącą centralą SSP, zgodność pętli lub linii dozorowej, dostępność dokumentacji oraz aktualność scenariusza pożarowego.

Najbezpieczniej zacząć od identyfikacji centrali, protokołu komunikacyjnego, aktualnej dokumentacji, wolnych adresów albo możliwości rozbudowy linii. Dopiero na tej podstawie można dobrać właściwy model ROP i sposób jego włączenia do systemu.

Podsumowanie

Ręczny ostrzegacz pożarowy jest prosty w obsłudze, ale jego projektowanie, montaż i odbiór wymagają precyzji. Kluczowe są właściwa lokalizacja, montaż na odpowiedniej wysokości, czytelne oznaczenie, zgodność z PN-EN 54-11, komplet dokumentów dopuszczeniowych oraz poprawna logika działania w SSP.

ROP powinien być traktowany jako element całego systemu sygnalizacji pożaru, a nie jako pojedynczy przycisk montowany bez analizy scenariusza pożarowego, stref, dojść ewakuacyjnych i wymagań odbiorowych.